Publicatie in 'Laag Holland' nr. 2 , 2007 - uitgave van projectbureau Laag Holland

Stukje werelderfgoed behouden
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft in 2007 de inundatiesluis in de Zuiddijk van de Beemster gerestaureerd. Deze sluis vormt een onderdeel van de Stelling van Amsterdam.
De Stelling was een militair kunstwerk om de stad Amsterdam te verdedigen bij een eventuele aanval. Het unieke verdedigingswerk is in 1997 op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO geplaatst. Veel elementen van de Stelling zijn in het landschap duidelijk te herkennen, zoals de forten. In (dreigende) oorlogstijd konden gebieden onder water worden gezet. Dat is alleen voorgekomen in 1940 en van 7 maart 1944 tot aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. De aaneengesloten inundatiegebieden van de Stelling vormden als het ware een stadsgracht rondom Amsterdam. Er werd zoveel water ingelaten, dat het terrein zowel onbegaanbaar als onbevaarbaar werd. Om zoveel mogelijk water in zo kort mogelijke tijd in de polders te kunnen brengen zijn inundatiesluizen gebouwd. Het is overigens nooit de bedoeling geweest om de gehele Beemster onder water te zetten, het ging alleen om het zuidelijk gebied met zijn forten.

Verantwoordelijk
De inundatiesluis in de Zuiddijk van De Beernster is één van de grotere in zijn soort. De sluis is gebouwd in de jaren 1890-1891 en kon water uit het Noordhollands Kanaal spuien in een ontvangstkom in de Beemster. De inundatiesluis heeft zes uitstroomkokers van ongeveer anderhalve meter breed. Om wegspoelen van grond te voorkomen zijn de bodem en taluds voor en achter de sluis met basaltstenen bekleed. Na opheffing van de Stelling werd de inundatiesluis in de Zuiddijk dicht gestopt, onttakeld en niet meer onderhouden. Bovendien is het stortebed (soort goot bekleed met basalt die voorkomt dat sterk stromend water de bodem wegspoelt) van de sluis in de jaren zeventig gebruikt voor opslag van bagger. In de loop van de tijd werd het een triest geheel.

Sluis zonder functie met subsidiegelden gerestaureerd
Het Hoogheemraadschap voelt zich verantwoordelijk voor cultuurhistorische waterstaatkundige objecten, maar heeft geen taak om ze te onderhouden. Het verkrijgen van subsidie was dan ook een voorwaarde voor restauratie van de sterk vervallen inundatiesluis. De Groene Long, de voorloper van Laag Holland, heeft ervoor gezorgd dat het Hoogheemraadschap subsidie kreeg. Het betreft Europese gelden vanuit het Plattelandsontwikkelingsplan Nederland (POP), de Subsidieregeling Gebiedsgericht Beleid (SGB) en de provinciale Deelverordening restauratie en onderhoud monumenten Noord-Holland 2001. Ooms Construction bv. kon in januari 2oo6 beginnen aan de restauratie. Het werk was in mei 2oo6 gereed en heeft, inclusief de sanering van het baggerdePOt, 354.655,- gekost.
De gerestaureerde inundatiesluis zal net als de Stelling van Amsterdam nooit meer functioneren. Echter dit cultureel erfgoed van wereldklasse is een bezoekje meer dan waard. De inundatiesluis is typischHollands cultureel erfgoed van wereldklasse.

Wie de inundatiesluis eens beter wil bekijken, kan de wandeling van deze site eens maken vanaf Purmerend. De beschreven wandeling was natuurlijk maar een momentopname in de vroege lente, maar er is veel te genieten van dit stukje van de Beemster in andere jaargetijden.

Een verhaal over de gevolgen van het openzetten van de sluizen in de Beemster in 1944 tijdens WO II is te lezen op de site van het Historisch Genootschap Beemster